ISTORIJAT

 

   

      Tridesetih godina 20.veka potomak stare beogradske porodice, Nikola Stanković, diplomirao je na Tehničkom fakultetu i zaposlio se u sektoru namenske proizvodnje “Fabrike vagona, mašina i mostogradnje” u Slavonskom Brodu. U to vreme je vojska, zbog preopterećenosti državnih zavoda, počela da prepušta deo proizvodnje naoružanja, artificija i municije privatnom sektoru. Stanković je u ovome video šansu za osamostaljivanjem. Tokom 1935. je otkupio stare kasarne u Višegradu, u sedištu Drinske banovine u Sarajevu registrovao sopstvenu firmu “Višegradska industrija inž.Stanković AD” (skraćeno –“VISTAD”) i startovao sa proizvodnjom upaljača i artificija. Ministarstvo vojno Kraljevine Jugoslavije je 11.aprila 1935. sa francuskom firmom “Edgar Brandt” sklopilo ugovor o otkupu licence za proizvodnju minobacača 81mm Stokes-Brandt M.31. Linija za izradu oruđa trebalo je da bude postavljena u kragujevačkom VTZ dok je kontrakt o proizvodnji mina i upaljača morao biti prepušten nekoj privatnoj firmi. U želji da dobije ovaj unosni posao, Stanković je odlučio da otvori novi pogon na pogodnijem mestu, sa boljim komunikacijama i bliže centru vojnoindustrijskog kompleksa – Kragujevcu. Tokom leta 1937. na Dabića polju u Valjevu udario je kamen-temeljac ogranka višegradske matice. Novi objekti opremljeni su modernim mašinama nemačke (“Chr. Majer”, Tübingen a/Neckar, Baden-NJürttenberg) i čehoslovačke provenijencije (“Vlašin – Praha” odnosno NJlaschiner Maschinenfabrik GmbH, Prag”). Stručna komisija ministarstava vojske i mornarice i trgovine i industrije iz Beograda, opštine Valjevo i banske uprave iz Sarajeva 16.decembra 1938. je dala mišljenje da novi pogoni zadovoljavaju zakonske i tehničke norme. Na osnovu rešenja Kraljevske banske uprave u Sarajevu, od 19.decembra 1938, Industrijsko-zanatsko odeljenje Ministarstva trgovine i industrije je 22.februara 1939. izdalo dozvolu da firma “Višegradska industrija inž.Stanković A.D  u “radnji VISTAD u Valjevu-Krušik...može obavljati industrijsku radnju za izradu kapsli”. Od tog trenutka, Valjevo je preuzelo monopol nad proizvodnjom kapsli No.8.  

Preuzimanje proizvodnje minobacačkih mina 81mm omogućilo je VISTAD-u i prodor na civilno tržište. Naime, za mine su kao osnovno punjenje korišćene “blank” lovačke patrone kalibra 12  sa Gevelot kapslom i 8g balistita. Uz pomoć stručnjaka iz užičke FOMU Stanković je u Valjevu postavio liniju za izradu osnovnih punjenja. Elementi minobacačkog punjenja iskorišćeni su i za početak proizvodnje lovačkih patrona. 

Kako se višegradski pogon 1941.god. našao na teritoriji novoformirane NDH, sve mašine su uz nemačku saglasnost skoncentrisane u Valjevu a sam naziv koncerna promenjen je u “Valjevska industrija inž.Stankovića A.D”. Zahvaljujući Stankovićevim naporima, iako redukovana, proizvodnja upaljača, auto i kolskih delova i poljoprivrednih alatki tokom okupacije praktično nije obustavljana. Tako je nakon oslobođenja Valjeva VISTAD praktično bio jedino preduzeće iz bivšeg vojnoindustrijskog kompleksa koje je odmah moglo da nastavi proizvodnju za potrebe NOVJ. Samo do 30.marta 1945. armiji je isporučeno 200.000 ručnih bombi M.38, M.38/45 i M.45. 

Radi planskog upravljanja vojnom privredom, Predsedništvo Ministarskog saveta DFJ je od 20.juna 1945. pod kontrolu MNO stavilo 11 fabrika, između kojih i valjevski Vistad. Shodno tome, naziv firme je  10.jula 1945 promenjen u “VTZ Valjevo” a od 23.januara 1948. preduzeće je registrovano pod novim imenom – “Krušik”. 

Zahvaljujući kvalitetnom kadru i sačuvanim ili obnovljenim kapacitetima, Krušik je brzo postao jedna od vodećih firmi vojnoindustrijskog kompleksa. Uspešno uklapanje u “of šor” program omogućilo je i brz prodor na ino-tržište. Posebno je značajno što se Krušik relativno brzo prilagodio otežanim tržišnim uslovima koji su proizašli iz smanjenja obima namenske proizvodnje. Od sredine pedesetih godina počinje razvoj proizvodnje i proširenje asortimana artikala namenjenih civilnom tržištu. I nakon rata Krušik nije zanemario proizvodnju lovačke municije a osvedočeni kvalitet garantovao je prodor ne samo na domaće nego i na inostrana tržišta. 

Tek 1993. godine Holding kompanija Krušik donosi odluku o formiranju posebnog deoničkog društva u svom sastavu pod imenom “Krušik – Fabrika lovačke municije”. Okosnicu proizvodnog programa Društva čini proizvodnja lovačke sačmarske municije, podsklopova za namensku proizvodnju, kao i proizvodnja HTZ opreme. Dugogodišnje iskustvo zaposlenih u poslovima namenske proizvodnje, sa naglašenom tehnološkom disciplinom, doprinosi osvajanju novih proizvoda. Period od sredine do kraja devedesetih godina obeležen je ekspanzijom u razvoju i proširivanju asortimana lovačke municije. Do kraja devedesetih godina “Krušik – FLM” je proizvodio 22 tipa metka u kalibru 12, 6 tipova u kalibru 16, 3 tipa u kalibru 20, jedan tip u kalibru 28, 7 tipova municije posebne namene, razvio program papirne galanterije i HTZ.

 U godini proslave 60 godina postojanja Krušik je 1999. godine pretrpeo velika razaranja u toku NATO agresije na SRJ. Deoničko društvo Fabrika lovačke municije je ostalo bez 80% raspoložive infra strukture. Zaposleni u FLM su samostalno revitalizovali jedini preostali proizvodni objekat i nakon mesec dana, od završetka agresije, obnovili proizvodnju koja je do kraja 1999.godine ponovo bila u kompletnom asortimanu.

 Danas, Krušik je jedini jugoslovenski proizvođač lovačke municije koji iza sebe ima šest decenija dugu tradiciju i 55 godišnje iskustvo u serijskoj proizvodnji lovačke municije što je još jedan od garanta njenog kvaliteta. Akcionarsko društvo “Fabrika lovačke municije” raspolaže sa 58 mašine i uređaja za proizvodnju, najvažnije mašine su od dva proizvođača Majer i Ramba, i ima 60 zaposlenih. Raspolaže sa organizovanom Ispitnom stanicom u funkciji istraživanja, razvoja i nosioca garancije kvaliteta. Tržišni potencijal SRJ i okruženja, kao i konkurencija, čine da FLM čvrsto stoji na poziciji lidera proizvođača municije na ovim prostorima a to znači da sa 50% proizvodnje zadovoljava domaće tržište a ostatak se orjentiše na na izvoz i namensku proizvodnju.

  Moto zaposlenih u “Krušik – Fabrika lovačke municije” je
tradicija i kvalitet a deo proizvodnog programa predstavljen je ovim katalogom.

mapa sajta                                                                                         2.